Kunnen mensen veranderen?

Die vraag legde voorganger Erik Idema ons voor tijdens een viering in de kerk waar ik was. Een vraag van alle tijden, van alle plaatsen. Een oer religieuze vraag ook. De Torah, de Bijbel en de Koran beantwoorden haar niet met theorieën, maar met verhalen over concrete mensen zoals jij en ik. Mensen die worstelen met angst, schuld, moed, twijfel en verantwoordelijkheid.

Ja, mensen kunnen veranderen, zeggen die verhalen.

Mozes, Jona en Jakob zijn daar voorbeelden van. Mirjam, Sara en Debora ook.

Wat ervoor nodig is? Dat ze eerlijk durven kijken naar zichzelf én naar hun plaats in de wereld. Dat zij zich laten aanspreken.

Terwijl ik hierover nadenk, lees ik het pracht boek van Lieke Marsman: De dichter en de duivel. In haar laatste, indringende, profetische testament neemt zij ons mee naar de onderwereld. Die onderwereld blijkt geen vuurzee vol demonen. Het is een doodzieke wereld waarin uitbuiting normaal is geworden, marktwerking heilig wordt verklaard en mensenrechten steeds vaker moeten wijken voor economische belangen.

De wereld van influencers en sociale media. Van talkshows waarin mensen elkaar naar de mond praten of met een jij-bak de tent uitvechten.

De duivel verschijnt niet als een herkenbaar monster met horens, maar als systeem waar we allemaal, bewust of onbewust, deel van uitmaken. Een systeem waarover we ons nauwelijks nog verbazen.

Tegenover die ongeneeslijk zieke wereld plaatst Marsman de wereld van poëzie, van de verbeelding, van religie en spiritualiteit. Werelden die een beroep doen op ons vermogen om te vertragen. Om anders te kijken. Om nieuwe inzichten en mogelijkheden toe te laten.

Marsman schrijft daarover:

“Het gaat mij niet om links of rechts
maar om de vraag: ben je anno 2026 nog in staat
om een gelaagde boodschap te ontvangen,

of reageer je alleen nog maar wanneer iemand
de realiteit voor je platslaat of opklopt?

Daar zit, als ik echt bij mezelf te rade ga,
mijn grootste verdriet.”

Het vraagt geduld. Oefening. In lezen. In luisteren. In het stellen van vragen. Aan jezelf en de ander. In blijven zoeken naar antwoorden met ons hart en oprechte aandacht erbij.

‘De wereld is helemaal gek geworden’ schrijft Marsman.

Dichters als zij helpen ons te trainen in gelaagdheid en perspectiefwisseling.

Ik ben haar dankbaar voor de ontroerende, hoopvolle, eerlijke woorden die zij nalaat.

Het is voor mij niet de vraag of mensen kùnnen veranderen.

De vraag is of wij het willen.